ECNIS (Environmental Cancer Risk, Nutrition and Individual Susceptibility - Rak środowiskowy, dieta i indywidualna wrażliwość) jest Siecią Doskonałości działającą w ramach Szóstego Programu Ramowego Badań i Rozwoju Unii Europejskiej (FP6).

Powołana w maju 2005 roku sieć ECNIS zrzesza przedstawicieli wiodących w Europie ośrodków naukowych zajmujących się badaniami nad rakiem środowiskowym oraz jego uwarunkowaniami związanymi z dietą i czynnikami genetycznymi. Celem jej założycieli było stworzenie trwałej i dobrze zorganizowanej struktury instytucji partnerskich umożliwiającej prowadzenie wspólnych wysoce zaawansowanych badań nad rakiem, a zwłaszcza poznanie mechanizmów powstawania nowotworów oraz metod zapobiegania chorobie nowotworowej.

W Unii Europejskiej ryzyko zachorowania na raka jest bardzo wysokie: ocenia się, że jeden na trzech mieszkańców Wspólnoty może ulec zachorowaniu, co w przeliczeniu na liczbę przypadków daje 2,9 mln nowych zachorowań rocznie, z czego ok. 1,7 mln kończy się śmiercią. Wśród czynników powodujących nowotwory główną rolę odgrywają uwarunkowania środowiskowe, oraz te związane z dietą i stylem życia, podczas gdy czynniki genetyczne mają wpływ na indywidualną skłonność do zachorowania. Nie ulega wątpliwości, że nowotwory stanowią niezwykle istotny problem zdrowia publicznego, który w sposób bezpośredni lub pośrednio dotyka większości społeczeństwa. Dlatego też istnieje pilna potrzeba podjęcia wysiłków w celu ograniczenia obciążeń i konsekwencji związanych z chorobami nowotworowymi.

• • identyfikację czynników chemicznych lub innych czynników obecnych w środowisku bądź w żywności, które mogą przyczyniać się do rozwoju nowotworów,
• • poznanie mechanizmów, dzięki którym nawyki żywieniowe oraz styl życia mogą modulować (zwiększać bądź zmniejszać) ryzyko wystąpienia raka,
• • stworzenie podstaw dla opracowania nowych produktów żywnościowych mających własności zapobiegające powstawaniu nowotworów,
• • wykrycie czynników genetycznych (dziedzicznych), które warunkują wrażliwość osobniczą na czynniki rakotwórcze,
• • opracowanie nowych strategii w zakresie oceny ryzyka związanego z czynnikami kancerogennymi

W badaniach prowadzonych przez sieć ECNIS kluczowym elementem jest zastosowanie biomarkerów kancerogenezy. Biomarkery te są to najczęściej substancje chemiczne, których stężenie mierzone w płynach ustrojowych bądź tkankach jest wskaźnikiem narażenia na czynniki o działaniu kancerogennym lub uszkodzenia komórek spowodowanego ich działaniem. Można je wykryć na długo przed występieniem jawnej klinicznie choroby nowotworowej. Ponadto, prowadzi się analizy polimorfizmów genetycznych, które służą jako wskaźniki indywidualnego ryzyka zachorowania. Badania naukowe podejmowane przez ECNIS mają także na celu określenie mechanizmów działania czynników chemicznych na procesy komórkowe, w wyniku których dochodzi do rozwoju nowotworu, jak również roli, jaką składniki zawarte w produktach żywnościowych mogą pełnić w powstawaniu bądź blokowaniu tych mechanizmów. Działalność w ramach sieci ECNIS skierowana jest także na rozwój metod wszechstronnej oceny ryzyka wystąpienia choroby nowotworowej oraz wypracowanie odpowiedniego podejścia do ważnych kwestii społeczno-etycznych związanych z użyciem metod wykorzystujących biomarkery.

Obecnie sieć ECNIS zrzesza około 200 naukowców z 24 instytucji partnerskich, którzy stanowią multidyscyplinarny zespół badawczy skupiający specjalistów z różnych dziedzin, w tym toksykologii, epidemiologii, żywienia i żywności, chemii oraz biologii molekularnej. Działające w 13 krajach europejskich instytucje partnerskie reprezentują regiony geograficzne różniące się pod względem klimatu, poziomu zanieczyszczeń środowiska oraz nawyków żywieniowych. Stwarza to unikalną możliwość przeanalizowania wpływu różnorodnych warunków ekspozycji środowiskowej na rozwój nowotworów oraz prowadzenie kompleksowych badań naukowych w skali pan-europejskiej. Zasięg oraz zróżnicowanie działania sieci umożliwia także optymalne wykorzystanie do celów badań istniejących kohort populacji oraz banków tkanek ludzkich w krajach europejskich

Oprócz działalności stricte naukowej, sieć ECNIS zajmuje się także różnorodnymi działaniami o charakterze edukacyjno-informacyjnym jak np. szkolenie nowych kadr naukowych, przekazywanie opinii publicznej naukowych informacji nt. powstawania nowotworów i metod ich zapobiegania, doradztwo w kwestiach związanych z oceną ryzyka raka na rzecz organów ustawodawczych, organizacji pozarządowych oraz przedstawicieli przemysłu, w celu wypracowania odpowiedniej platformy dla dialogu pomiędzy kręgami naukowymi a społeczeństwem.